Cuộc diễn tập khiến Liên Xô suýt giáng đòn hạt nhân vào NATO năm 1983

Đợt diễn tập Able Archer 83 của NATO bị Liên Xô coi là hành động chuẩn bị tấn công phủ đầu và chuẩn bị tung đòn hạt nhân đáp trả.

bsp;

Cuộc diễn tập Mỹ-NATO suýt châm ngòi Thế chiến III năm 1983

Tên lửa Pershing II được Mỹ triển khai trong diễn tập

Giai đoạn Chiến tranh Lạnh từng chứng kiến nhiều cuộc đối đầu và nhầm lẫn suýt dẫn tới chiến tranh hạt nhân hủy diệt giữa phương Tây và Liên Xô. Trong đó, cuộc diễn tập mang mật danh “Able Archer 83” là một trong những sự kiện đẩy thế giới tới gần bờ vực Thế chiến III nhất, theo National Interest.

Năm 1983, mối quan hệ giữa Mỹ và Liên Xô trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Tổng thống Mỹ Ronald Reagan thúc đẩy chính sách đối đầu cứng rắn với Moscow, gọi Liên Xô là “đế chế ma quỷ”. Liên Xô cũng có những biện pháp đáp trả, thậm chí bắn rơi máy bay chở khách của Hàn Quốc xâm phạm không phận ngày 1/9/1983.

Tháng 11/1983, Mỹ và các thành viên khác trong khối NATO tiến hành cuộc diễn tập mang mật danh “Able Archer 83” nhằm thử nghiệm kênh liên lạc giữa Bắc Mỹ và châu Âu trong quá trình chuyển từ chiến tranh thông thường sang chiến tranh hạt nhân theo kịch bản giả định là Thế chiến III nổ ra.

Mọi liên lạc trong quá trình diễn tập được mã hóa, nhưng các thông điệp đều bắt đầu với cụm từ “Diễn tập”. Lãnh đạo NATO tin rằng Liên Xô có thể giải mã thông điệp của họ, nên việc đặt cụm từ “Diễn tập” ở đầu sẽ tránh gây hiểu nhầm rằng phương Tây đang chuẩn bị tấn công phủ đầu Liên Xô.

Kịch bản diễn tập được thiết kế rất sát với thực tế, với quân đội và vũ khí di chuyển như có tình huống chiến tranh thật. Phía Mỹ còn triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung mang đầu đạn hạt nhân Pershing II đến sát biên giới Ba Lan, khiến tình báo Liên Xô cho rằng NATO đang chuẩn bị gây chiến, thậm chí là mở một cuộc tấn công phủ đầu bằng vũ khí hạt nhân.

Lực lượng tham gia diễn tập Able Archer 83. Ảnh: Wikipedia.
Lực lượng tham gia diễn tập Able Archer 83. Ảnh: Wikipedia.

Khi cuộc diễn tập bắt đầu, Liên Xô đã phản ứng bằng cách ra lệnh trang bị vũ khí hạt nhân cho hàng chục máy bay trực chiến ở Đông Đức và Ba Lan. Khoảng 70 tên lửa đạn đạo tầm xa RSD-10 mang đầu đạn hạt nhân cũng được đưa vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Tất cả các tên lửa này đều sẵn sàng khai hỏa giáng đòn hủy diệt vào NATO ngay sau khi có lệnh.

Quân đội Anh phát hiện ra phản ứng mạnh mẽ bất thường từ phía Liên Xô và thông báo cho phía Mỹ. Tình báo Mỹ nhanh chóng nhận ra Liên Xô đang coi Able Archer 83 như một hành động chuẩn bị tấn công hạt nhân phủ đầu thật sự.

Lúc này các lãnh đạo Mỹ mới nhận ra rằng họ đã không lường tới khả năng Moscow coi cuộc diễn tập là vỏ bọc cho hành động chiến tranh, nhất là khi NATO chịu bất lợi lớn về nhân lực và vũ khí so với Liên Xô.

Phản ứng của Moscow làm Washington hoàn toàn bất ngờ, nhất là khi họ không hiểu lý do dẫn tới phản ứng quá mức của Liên Xô trước một cuộc diễn tập thông thường. Tổng thống Reagan liền ra lệnh rút các vũ khí hạng nặng và tên lửa hạt nhân để tránh leo thang căng thẳng với Liên Xô.

Chỉ khi diễn tập Able Archer 83 kết thúc, Liên Xô mới kết thúc tình trạng trực chiến. Tổng thống Reagan cũng nhận được bài học từ khủng hoảng này, đó là cần có đường dây kết nối với lãnh đạo Liên Xô, nhằm tránh xảy ra những hiểu lầm nguy hiểm như vậy trong tương lai.

Việt Hòa